Người Đức nói thẳng bị người Việt thấy thô. Người Việt nói vòng bị người Đức thấy khó hiểu. Cả hai đều đang cư xử lịch sự theo chuẩn của mình — vấn đề là hai chuẩn khác nhau.
- Văn hoá ngữ cảnh cao: ý nằm ngoài lời (Việt, Nhật, Hàn)
- Văn hoá ngữ cảnh thấp: ý nằm trong lời (Đức, Hà Lan, Mỹ)
- Không có kiểu nào lịch sự hơn — chỉ khác quy ước
- Biết trước tránh được phần lớn hiểu lầm nơi làm việc
Hai kiểu giao tiếp
Ở văn hoá ngữ cảnh cao, phần lớn thông tin nằm ở bối cảnh, quan hệ, giọng điệu — lời nói chỉ là phần nổi. Nói không tiện lắm có thể nghĩa là không được. Ở văn hoá ngữ cảnh thấp, người ta kỳ vọng mọi thứ nằm trong lời: không có nghĩa là không, có nghĩa là có. Người ngữ cảnh thấp nghe câu vòng thì tưởng vẫn còn cơ hội.
Cùng một tình huống, hai cách nói
Bảng dưới lấy tình huống từ chối một đề xuất trong công việc.
Ứng xử thế nào khi làm việc quốc tế
Nguyên tắc thực dụng: nói rõ hơn mức bạn quen, và nghe kỹ hơn mức bạn tưởng cần. Khi làm việc với người ngữ cảnh thấp, hãy nói thẳng hơn thói quen — họ không thấy thô mà thấy chuyên nghiệp. Khi nghe người ngữ cảnh cao, đừng chỉ nghe lời — chú ý cả điều họ không nói. Và khi không chắc, hỏi lại một câu trực tiếp là cách an toàn nhất.
Sai lầm thường gặp
- Nghĩ người nói thẳng là thô lỗ hoặc ghét mình
- Nói vòng với người phương Tây rồi tưởng họ đã hiểu
- Áp chuẩn lịch sự của mình lên người văn hoá khác
Câu hỏi thường gặp
Người Nhật có nói vòng hơn người Việt không?
Thường là có, và ở mức tinh vi hơn. Câu để tôi cân nhắc trong tiếng Nhật gần như luôn là từ chối.
Nói thẳng có làm mất lòng người Việt không?
Tuỳ quan hệ và cách nói. Nói thẳng kèm giải thích lý do thường được chấp nhận hơn nói thẳng cụt lủn.
Làm sao biết đối tác thuộc kiểu nào?
Quan sát vài buổi đầu: họ có nói không một cách trực tiếp không, họ có khen trước khi chê không.
