Ngôn ngữ không chết vì bị cấm — phần lớn chết vì thế hệ sau không còn thấy lý do dùng nó. Hiểu quá trình này cũng giúp hiểu vì sao chính bạn có thể quên một thứ tiếng đã học.
- Khoảng một nửa ngôn ngữ hiện có sẽ mất trong thế kỷ này
- Ngôn ngữ chết khi cha mẹ ngừng dạy con, không phải khi người cuối cùng mất
- Việt Nam có hơn 90 ngôn ngữ, nhiều thứ đang nguy cấp
- Mất một ngôn ngữ là mất một cách phân loại thế giới
Ngôn ngữ chết theo bốn bước
Quá trình này diễn ra âm thầm qua ba thế hệ, và bước quyết định nằm ở giữa.
Mất một ngôn ngữ là mất gì
Mỗi ngôn ngữ chứa một cách phân loại thế giới. Tiếng của người Sami ở Bắc Âu có hàng trăm từ mô tả tuyết và tình trạng đàn tuần lộc. Nhiều ngôn ngữ bản địa lưu tên và công dụng của cây thuốc mà khoa học chưa ghi nhận. Khi ngôn ngữ mất, kho tri thức đó mất theo vì nó chưa từng được viết xuống.
Điều này liên quan gì tới người học ngoại ngữ
Cùng cơ chế đó vận hành ở quy mô cá nhân. Ngôn ngữ bạn học sẽ mai một nếu không có vùng dùng — không đọc, không nghe, không nói với ai. Nhiều người học tiếng Nhật ba năm rồi năm năm sau chỉ còn nhớ vài câu chào. Cách giữ không phải học lại, mà là giữ một vùng dùng nhỏ nhưng đều: một podcast mỗi tuần, một người bạn để nhắn tin.
Sai lầm thường gặp
- Nghĩ học xong là giữ được mãi
- Học rất nhiều rồi không dùng vào đâu
- Coi ngôn ngữ ít người nói là lạc hậu
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam có bao nhiêu ngôn ngữ?
Hơn 90 ngôn ngữ thuộc nhiều ngữ hệ. Một số như tiếng Rục, tiếng Ơ Đu chỉ còn vài trăm người nói.
Ngôn ngữ chết có hồi sinh được không?
Có trường hợp thành công như tiếng Hebrew, từ chỗ chỉ dùng trong tôn giáo trở lại thành tiếng nói hằng ngày của cả một quốc gia. Nhưng đó là ngoại lệ hiếm.
Làm sao để không quên thứ tiếng đã học?
Duy trì một vùng dùng nhỏ và đều đặn còn hơn học dồn rồi bỏ. Mười phút mỗi ngày giữ được nhiều hơn ba tiếng mỗi tháng.
