Phần đọc của các kỳ thi ngoại ngữ ít khi đánh rớt người học vì bài quá khó hiểu. Nó đánh rớt vì những phương án sai được soạn rất khéo: đọc lướt thì thấy đúng, đọc kỹ mới thấy lệch một chữ. Người ra đề không cần bạn hiểu sai cả bài, chỉ cần bạn đọc lướt đúng một chỗ. Bài này đi qua những kiểu bẫy riêng của phần đọc, không trùng với bẫy phần nghe, và cách tập mắt nhận ra chúng. Ví dụ lấy từ tiếng Anh, Nhật, Hàn, Trung vì các kỳ thi của những thứ tiếng này dùng chung một kiểu tư duy ra đề.
Bẫy 1: Đúng ngoài đời, nhưng bài không nói
Đây là bẫy hạ nhiều người giỏi nhất, vì người càng hiểu biết càng dễ dính. Bài đọc nói về lợi ích của việc đi bộ đối với tim mạch. Một phương án nói rằng đi bộ giúp ngủ ngon hơn. Điều đó có thể đúng ngoài đời, bạn có thể đã đọc ở đâu đó, nhưng bài không hề nhắc tới. Trong đề thi, phương án đó là sai.
Nguyên tắc duy nhất: đáp án đúng phải tìm được chỗ dựa trong bài. Trước khi chọn, hỏi mình: câu nào trong bài nói điều này? Nếu không chỉ ra được, bỏ phương án đó, dù nó nghe hợp lý đến đâu.
Với dạng câu hỏi có lựa chọn "không có thông tin" (kiểu True / False / Not Given), bẫy này càng nặng. Người học thường chọn "False" cho những điều bài không nói, vì họ biết ngoài đời nó sai. Nhưng "False" nghĩa là bài nói điều ngược lại. Bài im lặng thì là "Not Given".
Bẫy 2: Từ tuyệt đối và từ giới hạn
Một chữ nhỏ có thể làm câu sai hoàn toàn. Bài nói "nhiều người trẻ thích làm việc từ xa", phương án nói "người trẻ đều thích làm việc từ xa". Chỉ khác một chữ "đều", nhưng một bên là xu hướng, một bên là khẳng định tuyệt đối.
Những chữ cần khoanh lại mỗi khi gặp trong phương án:
| Tiếng | Chữ tuyệt đối | Chữ giới hạn |
|---|---|---|
| Anh | all, always, never, every, completely | only, just, solely |
| Nhật | 必ず, すべて, 全く〜ない, いつも | だけ, 〜しか〜ない |
| Hàn | 반드시, 모든, 항상, 전혀 | 만, 밖에 |
| Trung | 一定, 都, 总是, 从来不 | 只, 仅仅 |
Chữ giới hạn nguy hiểm theo kiểu ngược lại. Bài nói "giáo viên và phụ huynh cùng tham gia", phương án nói "chỉ giáo viên tham gia". Mọi chữ khác đều khớp với bài, chỉ có "chỉ" là sai. Trong tiếng Nhật, cặp だけ và しか…ない cùng nghĩa "chỉ", nhưng しか bắt buộc đi với động từ phủ định ở cuối câu, và người đọc lướt dễ hiểu ngược thành phủ định.
Không có nghĩa là phương án chứa chữ tuyệt đối luôn sai. Nếu bài nói "mọi nhân viên phải đeo thẻ", phương án có "mọi" là đúng. Mục đích của việc khoanh chữ là buộc bạn quay lại bài để kiểm, không phải để loại ngay.
Bẫy 3: Từ thay thế trỏ sai chỗ
Dạng câu hỏi "từ này chỉ cái gì" xuất hiện ở hầu hết kỳ thi đọc: it, this, they trong tiếng Anh; それ, この, そう trong tiếng Nhật; 이것, 그, 이런 trong tiếng Hàn; 这, 它, 其 trong tiếng Trung.
Bẫy nằm ở chỗ phương án sai thường là danh từ gần nhất. Người đọc theo phản xạ nối từ thay thế với danh từ đứng ngay trước nó. Nhưng từ thay thế nhiều khi chỉ cả một ý ở câu trước, hoặc chỉ danh từ làm chủ ngữ cách đó hai câu. Cách kiểm chắc chắn: thay đáp án bạn chọn vào chỗ từ thay thế, đọc lại câu. Nếu câu vẫn có nghĩa và khớp với đoạn văn, bạn đã chọn đúng.
Tiếng Nhật có thêm một lớp: こ chỉ thứ người viết vừa nói hoặc sắp nói, そ chỉ thứ đã được nhắc ở trước. Biết quy luật này giúp bạn biết nên tìm về phía trước hay phía sau.
Bẫy 4: Đổi phạm vi, đổi thời gian, đổi quan hệ nhân quả
- Đổi phạm vi: bài nói về "một số trường ở thành phố", phương án nói về "các trường trên cả nước".
- Đổi thời gian: bài nói "trước đây người ta từng tin rằng…", phương án trình bày điều đó như sự thật hiện tại. Trong tiếng Anh, chú ý used to, was once thought; tiếng Nhật chú ý かつては, 以前は; tiếng Hàn chú ý 예전에는.
- Đảo nhân quả: bài nói "vì giá thuê tăng nên nhiều cửa hàng đóng cửa", phương án nói "vì cửa hàng đóng cửa nên giá thuê tăng". Cùng hai sự kiện, cùng từ vựng, chỉ đổi chiều mũi tên.
- Ý kiến của ai: bài dẫn quan điểm của một chuyên gia rồi tác giả phản bác. Phương án gán quan điểm của chuyên gia cho tác giả. Dạng câu hỏi "tác giả nghĩ gì" luôn phải tách tiếng nói của tác giả khỏi tiếng nói được trích dẫn.
Đọc câu hỏi trước hay đọc bài trước
Không có câu trả lời chung cho mọi người, nhưng có một cách làm hợp với đa số. Đọc lướt câu hỏi trước, chỉ để biết cần tìm loại thông tin gì: tên người, số liệu, quan điểm hay ý chính. Không đọc các phương án ở bước này, vì phương án sai sẽ gieo sẵn những ý lệch vào đầu bạn. Sau đó đọc bài với mục đích đã có, rồi mới quay lại các phương án.
Câu hỏi về ý chính hay tiêu đề nên làm sau cùng trong mỗi bài, vì đến lúc đó bạn đã hiểu bài nhất. Câu hỏi chi tiết thường đi theo thứ tự xuất hiện trong bài, nên câu 3 thường nằm giữa chỗ của câu 2 và câu 4, giúp bạn khoanh vùng nhanh.
Phân bổ thời gian: đừng để một câu ăn mất ba câu
Bẫy lớn nhất của phần đọc thật ra không nằm trong câu hỏi nào, mà nằm ở đồng hồ. Người học kỹ tính thường dừng ở một câu khó tới năm phút, rồi phải đoán bừa ba câu cuối bài vì hết giờ. Vài nguyên tắc người luyện thi lâu năm hay áp dụng:
- Chia thời gian theo số bài đọc ngay khi nhận đề, ghi mốc giờ cần xong mỗi bài.
- Câu nào phân vân giữa hai phương án quá một phút, chọn tạm phương án bạn nghiêng hơn, đánh dấu và đi tiếp.
- Không bao giờ bỏ trống, trừ khi kỳ thi đó trừ điểm câu sai. Kiểm quy định này trên trang chính thức của kỳ thi, vì mỗi kỳ thi mỗi khác.
Luyện thế nào để mắt tự nhận ra bẫy
Làm nhiều đề chưa đủ. Sau mỗi đề, với từng câu sai, hãy ghi rõ bạn dính bẫy loại nào trong bốn loại trên. Sau mười đề, bạn sẽ thấy mình hay dính một hai loại cố định, và đó là chỗ cần tập trung. Một bài tập khác rất hiệu quả: với mỗi câu đúng, chỉ ra câu cụ thể trong bài làm chỗ dựa. Nếu không chỉ ra được, câu đó bạn đúng nhờ may mắn.
Phần thi thử trên Ngôn Ngữ có bài đọc theo từng thứ tiếng và chấm ngay, đủ để bạn đếm mình hay sai ở loại bẫy nào trước khi vào phòng thi thật.
Câu hỏi thường gặp
Not Given và False khác nhau thế nào?
False nghĩa là bài nói điều ngược lại với câu hỏi. Not Given nghĩa là bài không nói gì về điều đó. Nếu bạn không tìm được câu nào trong bài khẳng định hoặc phủ định, hãy chọn Not Given.
Có nên đọc câu hỏi trước khi đọc bài không?
Nên đọc lướt câu hỏi để biết cần tìm thông tin gì, nhưng chưa đọc các phương án. Phương án sai đọc trước dễ khiến bạn hiểu bài theo hướng lệch.
Phương án có chữ always hoặc never có phải luôn sai không?
Không. Chữ tuyệt đối chỉ là dấu hiệu để quay lại bài kiểm tra. Nếu bài cũng khẳng định tuyệt đối như vậy thì phương án đó đúng.
Làm sao đọc nhanh hơn trong phòng thi?
Đọc nhanh hơn chủ yếu nhờ vốn từ rộng hơn, không phải nhờ mẹo lướt mắt. Trong phòng thi, chia giờ theo từng bài và không dừng quá lâu ở một câu là cách tiết kiệm thời gian hiệu quả nhất.
Câu hỏi từ thay thế làm thế nào cho chắc?
Thay phương án bạn chọn vào đúng chỗ của từ thay thế rồi đọc lại cả câu. Nếu câu vẫn hợp nghĩa với đoạn văn thì đáp án đúng. Đừng mặc định chọn danh từ đứng gần nhất.
